امامت پژوهی

امامت پژوهی

بازخوانی مفهوم عدالت صحابه در پرتو یک روایت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ناصر خوشنویس 1
محمد مهدی شاهمرادی فریدونی 2
سعید شعبانی 1
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
10.22034/jep.2025.485775.1634
چکیده
پس از رحلت رسول الله؟ص؟، اصلی‌ترین عامل اختلاف میان مسلمانان، بحث جانشینی پیامبر اکرم بود. عقیده‌ای که ریشه آن نزد شیعیان، پیروان امیرالمؤمنین، منشعب از اعتقاد به امامت الهی بود. امامیّه تعالیم دینی خود را از ائمه دوازده‌گانه اخذ می‌کردند و مستندشان در صحت این اقوال، عصمت ایشان؟عهم؟ است. از سوی دیگر، پیروان سقیفه تعالیم دینی خویش را از مسیر صحابه انتخاب کردند و مستندشان در صحت اقوال آنان، عدالت صحابه است. مفهوم «عدالت صحابه» یکی از ارکان اساسی کلام اهل‌تسنن است که بر اساس آن، صحت تمامی روایات و وقایع صدر اسلام سنجیده می‌شود. این اعتقاد تا بدان‌جا ریشه دوانده که هرگونه نسبت ناروا و گناه به اصحاب پیامبر؟ص؟ را مردود می‌شمارد. بنابراین بررسی مسئلهٔ «عدالت صحابه» ضروری به نظر می‌رسد. ازاین‌رو، نوشتار حاضر با بررسی روایتی مشهور در منابع معتبر روایی و تفسیری اهل‌تسنن، به نقد و تحلیل این مفهوم می‌پردازد. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی _ تحلیلی و رویکردی انتقادی، به دنبال اثبات صحت و رفع ابهامات سندی و دلالی این روایت است. در بررسی‌ها مشخص شد که برخی اشکالات در سند روایت، از جمله ارسال، جرح راویان و تشابه اسمی، با استناد به مبانی اهل‌تسنن قابل رفع هستند. همچنین ایرادات متنی و دلالی وارد بر این روایت، مانند تناقض با مکی بودن سوره حجر، عدم تطابق با سیاق آیات و نبود مسجد در مکه در ابتدای دعوت، با بررسی دقیق و ارائه شواهد قرآنی و تاریخی قابل پاسخگویی است. در نهایت مشخص شد که مسئلهٔ «عدالت صحابه» با این روایت مورد خدشه قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها
عدالت صحابه
چشم‌چران
عمرو بن مالک
نامحرم
سوره حجر
موضوعات