https://jep.emamat.ir/ امامت پژوهی fa daily 1 Tue, 20 Feb 2024 00:00:00 +0330 Tue, 20 Feb 2024 00:00:00 +0330 https://jep.emamat.ir/article_253063.html آیهٔ 55 سورهٔ مائده یکی از اصلی‌ترین آیات اثبات مقام ولایت امیرالمؤمنین؟ع؟ است؛ آیه‌ای که درمورد صدقه دادن یک انگشتری توسط امیرالمؤمنین؟ع؟، به هنگام رکوع نمازشان نازل شده است. این آیۀ شریفه در روایات شیعه به نام «آیۀ ولایت» خوانده شده است. علمای اهل‌تسنن در طول تاریخ، مواضع مختلفی در مواجهه با آیۀ ولایت داشته‌اند. پژوهش حاضر که با شیوۀ توصیفی_تحلیلی سامان یافته است، ضمن تبیین رویکرد چند نفر از بزرگان اهل‌تسنن در اثبات صحت روایات، به تطبیق آنها بر اسناد نزول آیۀ ولایت در شأن امیرالمؤمنین؟ع؟ می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که با ارجاع چند سند از دستهٔ روایات نزول آیۀ ولایت به برخی قواعد حدیثی دانشیان اهل‌تسنن، اعتبار این روایات براساس قواعدی حدیثی از ابن‌ تیمیه و البانی به ‌دست می‌آید. همچنین با استناد به روش تخریج احادیث در نزد عامه و مواجههٔ پنج نفر از علمای ‌اهل‌تسنن با روایات شأن نزول آیۀ ولایت، معتبر بودن برخی طرق این احادیث نیز ثابت می‌شود. استناد به این مجموعه قواعد حدیثی و تخریجی عامه از زمره مطالبی است که در پژوهش‌های آیه ولایت _به لحاظ کیفی و کمّی_کمتر اشاره شده است. https://jep.emamat.ir/article_253064.html «إنّما» به‌عنوان یکی از ادات حصر در زبان عربی، فراوان در قرآن کریم ذکر شده‌ است. در دیدگاه برخی مفسران و متکلمان، دلالت معنای حصر در آیهٔ­ 55 سورهٔ­ مائده با تردیدهایی مواجه است که اثبات ولایت امیرالمؤمنین؟ع؟ بعد از رسول‌خدا؟ص؟ را با مناقشاتی روبه‌رو می‌کند. برخی با استناد به عدم حصر درمعنای «إنّما»، مفاد آیه را بر همهٔ مؤمنین قابل تعمیم دانسته و واژهٔ «ولی» را صرفا به‌ معنای دوستی و یاری عنوان کرده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی و رویکرد انتقادی، اقوال پیرامون «إنّما» و نقش آن در دلالت معنای حصر در آیهٔ 55 سورهٔ مائده را مورد ارزیابی قرار داده ‌و معنای وضع شده در این واژه را از دیدگاه علمای علم لغت، نحو، بلاغت، اصول و تفسیر مورد استناد قرار می‌دهد تا به فهم مردم عصر نزول از این واژه دست ‌یابد. پس از اثبات معنای حصر در این واژه با اتخاذ شرایطی ممکن است حصر حقیقی باشد اما با استدلال‌‌های صورت گرفته حصر نسبی صحیح‌تر به نظر می‌رسد. https://jep.emamat.ir/article_253065.html تحقیقات پیرامون دورهٔ حضور بنیان‌گذاران هر مذهب در اثبات اصالت باورهای آن، نقش اساسی ایفا می‌کند. اتان کلبرگ در مقاله‌ای تحت عنوان «امام و جامعه در دوران پیش از غیبت»، با رویکرد تاریخی_اعتقادی به بررسی جایگاه امام در جامعهٔ شیعه و روابط متقابل آنها پرداخته است. تحقیق پیش رو با هدف ارزیابی انتقادی این مقاله انجام شده است. بر پایهٔ یافته‌های این مقاله که به روش توصیفی_تحلیلی نگاشته شده، مباحث مطرح در مقالهٔ کلبرگ نسبت به موضوع آن جامعیت و مانعیت ندارد؛ به این معنا که بسیاری از مباحث مرتبط با رابطهٔ امام و جامعهٔ شیعه مورد اشاره قرار نگرفته‌اند و در عوض مطالب نامرتبط بسیاری به تفصیل به بحث گذاشته شده است. کلبرگ در برخی موارد، رویکردی گزینشی در انتخاب روایات و استدلال‌ها داشته و به‌رغم ادعای اولیهٔ خود مبنی بر ارائهٔ تصویر شیعه از خود، نتایج حاصل از تحقیق کلبرگ در موارد متعددی با فهم رایج شیعه مغایرت دارد. https://jep.emamat.ir/article_253066.html دوران امامت امام حسن‌مجتبی؟ع؟ به دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی که پس از صلح آن‌حضرت با معاویه به وجود آمد، وضعیت شیعیان را متمایز با دوران پیش و پس از آن رقم زد. خفقان و اختناق حاکم بر جریان شیعیان اعتقادی در پی حاکمیت مطلق معاویه سبب شده است برخی از مخالفان اصالت تشیع اعتقادی، منشأ تشیع اعتقادی را پس از دوران امامت آن‌حضرت و هم‌زمان با قیام عاشورا و وقایع پس از آنان بپندارند و پیروان پیشین اهل‌بیت؟عهم؟ را صرفاً شیعیان محبتی تلقی کنند. از این روی بررسی وضعیت شیعیان بخصوص شیعیان اعتقادی در این دوره می‌تواند در برون رفت از این دورهٔ رازآلود تاریخی و رفع اتهام انکار تشیع اعتقادی ما را یاری دهد و از این منظر بررسی وضعیت شیعیان در عصر امام حسن‌مجتبی؟ع؟ از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. دوره‌ای که باورمندان به تشیع اعتقادی همانند دوران امیرالمؤمنین؟ع؟ وجود دارند؛ اما به دلیل شرایط سیاسی و اجتماعی، زمینهٔ فعالیت آشکار شیعیان اعتقادی فراهم نبوده و شیعیان در انزوای سیاسی قرار گرفتند؛ با وجود این، ارتباط فکری و اعتقادی آنان با امام حسن‌مجتبی؟ع؟ قطع نشده و فعالیت‌های اعتقادی ازجمله جریان «حجر بن عدی» در این دوران نشان از حیات فکری تشیع اعتقادی دارد. https://jep.emamat.ir/article_253067.html آن‌گونه که در پژوهش‌های پیشین به ‌شایستگی ثابت شده است، حدیث منزلت بر تحقق جمیع منازل هارونی برای امیرالمؤمنین؟ع؟ دلالت دارد. پاره‌ای از متکلمان عامه، به‌ منظور انصراف از دلالت مذکور، کوشیده‌اند تا صدور این حدیث را منحصر به جنگ تبوک انگارند و دلالت آن را به یک استخلاف خفیف در زمان حیات پیامبر‌اکرم؟ص؟ فروکاهند. مطالعهٔ مصادر عامه نشان می‌دهد تا پیش از سال 233ق(زمان صدور زیارت غدیریه)، خبر منزلت یا بدون قید زمان و مکان گزارش شده یا منحصراً از جریان تبوک به عنوان ظرف صدور یاد شده است. همچنین مستندات مربوط به نیمهٔ نخست سدهٔ دوم بر این نکته تصریح دارد که برجسته‌ترین چهره‌های علمی عامه در آن روزگار، راویان حدیث را از نقل خبر منزلت برحذر می‌داشتند. افزون بر این، در ابتدای سدهٔ سوم هجری، محتوای خبر منزلت، به نفع خلیفهٔ اول و دوم جعل شد. در چنین فضایی امام هادی؟ع؟ در زیارت غدیریه، ضمن پرداخت به سایر فضائل امیرالمؤمنین؟ع؟، از حدیث منزلت سخن به میان آوردند، آن هم در موضع صدوری که اولاً به جریانی غیر از تبوک و در شرایطی کاملاً متفاوت با آن مربوط است، ثانیاً بر منزلت‌هایی متعدد، افزون برخلافت دلالت دارد و ثالثاً شرایط صدور آن به نحوی است که امکان تحقق مراتب هارونی در خلفا را نفی می‌کند. مهمترین دستاورد پژوهش پیش رو، صرف‌نظر از برشماری مواضع صدور حدیث منزلت و ارائهٔ تصویری دقیق‌تر از بافت فکری و مواجههٔ عالمان عامه در نیمه نخست سدهٔ سوم با حدیث منزلت، واکاوی لایه‌های پنهان یادکردِ امام هادی؟ع؟ از این حدیث در زیارت غدیریه است. https://jep.emamat.ir/article_253068.html خطبهٔ امیرالمؤمنین؟ع؟ در مسجد کوفه ازجمله دلایل نقلی بر اثبات آموزهٔ «لزوم وجود حجت الهی در هر دوره» است. ویژگی این خطبه آن است که در منابع فریقین روایت شده و محتوای آن مورد پذیرش تمامی مذاهب اسلامی قرار گرفته است. محتوای خطبه دلالتی آشکار بر ضرورت وجود حجت الهی در هر عصر را داشته و عقیدهٔ امامیه را به اثبات می‌رساند. درمقابل این قاعدهٔ قطعی، دلایلی معارض در قرآن و متون حدیثی امامیه توسط مخالفان اختیار شده که ظاهر آن اثبات کنندهٔ عدم وجود حجتی الهی در برخی از زمان‌هاست و علت آن را عذاب الهی بر بندگان دانسته است. این پژوهش درصدد است ضمن تبیین مستندات قرآنی و روایی خطبهٔ امیرالمومنین؟ع؟، به بررسی و پاسخ‌گویی نسبت به تعارضات ظاهری در برخی روایات یا برداشت‌های تاریخی بپردازد که ممکن است این آموزه را با چالش مواجه سازد. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که آموزهٔ مزبور، ستون اعتقادی در باب امامت و تفسیر فلسفهٔ تاریخی حضور امام معصوم در منظومهٔ جهان است و برخی جریانات فکری در گذشته و حال با استناد به روایاتی مانند روایت «غضب» یا «فترت»، درصدد تضعیف یا تأویل آن برآمده‌اند. تحقیق حاضر به روش تحلیلی_توصیفی انجام شده است؛ بدین ‌صورت که متون کلیدی روایی، با دقت در بافت واژگانی و محتوایی آنها تحلیل و با آیات قرآنی و شواهد تاریخی تطبیق داده شده‌اند. همچنین، آرای متکلمان متقدم و متأخر شیعه و نیز دیدگاه‌های مفسران امامیه در فهم این روایات، بررسی و تطبیق شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ظاهر برخی روایات مرتبط با دوره‌های فترت یا خالی ‌بودن زمین از حجت، در تعارض واقعی با اصل استمرار حجت نیست، بلکه با تحلیل دقیق، روشن می‌شود که مقصود آنها فقدان «حجت ظاهر» یا «صاحب شریعت» است، نه فقدان مطلق حجت الهی. https://jep.emamat.ir/article_253069.html تاریخ اسلام زبان تبیین وقایع و حقایق اسلام در شئون مختلف است. از آغاز سقیفه تا زمان معاصر عده‌ای با دور ماندن از ثقلین ‌و در راستای تطهیر غاصبان خلافت، اقدام به تحریف تاریخ ‌اسلام و قداست‌زدایی از معصومان؟عهم؟ نموده‌اند، به ‌گونه‌ای که انحراف آنان در تاریخ‌نگاری، به‌ صورت یک جریان، ظهور نموده که بایستهٔ هشدار و شایستهٔ نقد است. این پژوهش که با بهره‌مندی از ابزار کتابخانه‌ای و با روش تحلیلی و رویکردی انتقادی سامان یافته است، تلاش دارد براساس مستندات موجود، شاخصه‌ها و بعضی مصادیق اندیشهٔ جریان انحرافی در آثار برخی تاریخ‌نگاران معاصر را در وارونه‌نگاری تاریخ ‌اسلام و انحراف از معالم‌ و معارف مکتب ‌امامیه و ارائهٔ تاریخی وهابی_سکولار محور، آشکار کند و نفوذ این جریان را با نقاب روشمند انگاری، تبیین نموده و سرانجام به این نتیجه دست یابد که با امعان نظر در آثار نشر یافته توسط بعضی تاریخ‌نگاران معاصر، اندیشهٔ جریان انحراف در آنها مشهود بوده و گروهی از آنان با نفوذ در برخی مراکز تاریخ‌پژوهی و پنهان شدن در سایهٔ عنوان آن مراکز و با دستکش مخملی و شعارهای فریبندهٔ خرافه‌زدایی، غلوستیزی، طرد اخبار ضعیف، بر روی پنجهٔ وهابی_سکولارنویس، به تدوین تاریخ ‌اسلام برخلاف معالم و معارف مکتب امامیه پرداخته‌اند و ضرورت دارد دربارهٔ آثار و خط انحراف آنها افشاگری و آگاه‌سازی صورت گیرد تا از پیامدهای آن جلوگیری شود. https://jep.emamat.ir/article_253070.html حیدرعلی قلمداران در زمرهٔ نو‌اندیشان و تجدید نظرطلبان دینی معاصر است که آثار گوناگونی را با هدف ریشه‌یابی علل انحطاط و ارتقای مسلمین و ارائهٔ راهکارهای نظری در حل معضلات جهان اسلام نگاشته است. جستارهای فکری او در چرایی عقب‌ماندگی مسلمانان و دغدغهٔ تشکیل حکومت اسلامی و بازگشت به دوران طلایی اسلام، سرانجام به بازنگری و تجدید نظر در آموزه‌های اصیل شیعه به‌ویژه امامت و تفکیک خلافت از امامت انجامید و نظریهٔ بینابینی را در اندیشهٔ کلامی و سیاسی شیعه و اهل‌تسنن پدید آورد. باور به حقانیت شیعهٔ امامیه، تأکید بر دیدگاه انتخاب در مقابل نصّ و نصب، اعتقاد به عصمت امامان دوازده‌گانه، عدم باور به علم غیب امام، حرمت انتخاب حاکم درصورت وجود معصوم، ممدوح بودن صحابه و مطابق اسلام نبودن هیچ‌ یک از حکومت‌های صدر اسلام به‌جز حکومت امیرالمؤمنین؟ع؟ (و امام حسن؟ع؟) ازجمله دیدگاه‌هایی است که در این نوشتار تلاش شده است بخشی از این دیدگاه‌ها با روش توصیفی و تحلیلی مورد بررسی قرار گیرد. https://jep.emamat.ir/article_253071.html از زمان رحلت پیامبر‌اکرم؟ص؟ تا به امروز افراد زیادی ادعای مقام امامت کرده‌اند. در روایات معصومین؟عهم؟ برای امام راستین، نشانه‌هایی بیان شده است که «سلاح» یکی از نشانه‌های بارز شناخت امام معرفی شده است. «سلاح» ابزارها و وسایل جنگی است که پیامبراکرم؟ص؟ آنها را به أمیرالمؤمنین؟ع؟ سپرده‌اند و حضرت را مکلف کردند که آنها را به ترتیب امامت به فرزندانش بسپارد؛ زیرا در روایات معتبر آمده است این سلاح نشانهٔ امامت کسی است که نزد اوست. آنچه در این نوشتار می‌خوانید اهمیت جایگاه سلاح و نشانه بودن آن بر امامت امام حقّ، و در آخر نقد ادّعاهای یکی مدّعیان امامت است که از این نشانه سوءاستفاده کرده است. https://jep.emamat.ir/article_253072.html مقالهٔ «حدیث اسید بن صفوان، نقش جریان‌شناسی راویان و ساختار اسناد در اصالت‌سنجی» کوشیده است تا حدیث مشهور به زیارت خضریهٔ امیرالمؤمنین؟ع؟ که در هنگام شهادت حضرتش توسط خضر نبی انشا شده و در کتاب‌های کافی، کمال‌الدین و امالی صدوق نقل شده است را حاصل جعل از تحریر عامی این روایت که در منابع عامه برای ابوبکر وضع شده است معرفی کند و محدثانی همچون محمد بن ‌خالد برقی را جزء دست‌اندرکاران و منتقل ‌کنندگان این روایت برساخته به میراث شیعه بنمایانند. نوشتار حاضر در نقد آن مقاله می‌کوشد بر پایهٔ تحلیل تاریخی گزارش‌ها و با بهره‌گیری از احادیث مشابه، علاوه بر ابطال پندارهٔ خیالی بودن شخصیت اسید بن صفوان و نیز رفع اتهام از عالمان پاک‌دست شیعه، به صحت صدور و اتقان متن گزارش یاد شده که حاوی بسیاری از فضائل امیرالمؤمنین؟ع؟ است دست ‌یافته و افزون بر آن، اشکالات عدیدهٔ مبنایی و روشی مقاله یاد شده که مهم‌ترین آنها شامل نارسا بودن مستندات دال بر جعلی بودن تحریر شیعی و نیز تغافل از وجود قرائن متعدد موافق با تحریر شیعی گزارش اسید بن صفوان است را برنمایاند. همچنین اثبات تقدم و اصالت زمانی نسخهٔ کتاب جناب خالد برقی بر تحریر عامی و عدم امکان انطباق فضائل موجود در متن بر ابوبکر از دیگر دست‌آوردهای این پژوهش است. https://jep.emamat.ir/article_253073.html بعد از رحلت پیامبراسلام‌؟ص؟، نخستین تجربهٔ تعیین جانشین بر پایهٔ انتخاب و نه نصّ دینی شکل گرفت ولی با مخالفت‌ها و چالش‌های جدی روبه‌رو شد و برای استواری آن به پشتوانه‌های متنوع اقتصادی، سیاسی، نظامی و فرهنگی قریش نیاز داشت. در این میان، یکی از بطون اثرگذار قریش، «بنوزهرة ‌بن کلاب» بود که در روند شکل‌گیری و تثبیت، نقشی چشمگیر داشت. پژوهش پیش رو با رویکردی توصیفی _تحلیلی و با تکیه بر منابع تاریخی و حدیثی فریقین، به واکاوی ابعاد گوناگون نقش‌آفرینی این قبیله در فرایند شکل‌گیری و تثبیت خلافت خلفای نخستین می‌پردازد و تلاش دارد جایگاه سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی آنان را روشن سازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بنو‌زهره با وجود شمار اندک، نقشی مؤثر در تحولات خلافت‌های نخستین برعهده داشت. در خلافت ابوبکر، شخصیت‌هایی چون عبدالرحمن ‌بن عوف و سعد بن ابی‌وقاص با نفوذ خود در سقیفه به تثبیت مشروعیت او کمک کردند. بنو‌زهره در دورهٔ عمر، علاوه بر‌اینکه به اوج قدرت رسیدند، هم در فرماندهی سپاه و فتوحات و هم در ادارهٔ دیوان و بیت‌المال نقشی برجسته یافتند. در عصر عثمان، جایگاه ویژهٔ آنان در شورای شش‌نفره و نقش تعیین‌کنندهٔ عبدالرحمن در انتخاب عثمان به خلافت، نقطهٔ عطفی در نفوذ سیاسی بنو‌زهره بود؛ هرچند بعدها به مخالفان او پیوستند. در خلافت امیرالمؤمنین؟ع؟، مواضع این قبیله دوگانه شد؛ بخشی در صف یاران و بخشی در صف مخالفان ‌حضرت قرار گرفتند. این مقایسه نشان می‌دهد بنو‌زهره نقشی محوری در مشروعیت‌سازی و تحولات سیاسی صدر اسلام داشتنده‌اند. https://jep.emamat.ir/article_253074.html در مطالعات اسلامی، موضوع امامت در زمرهٔ مسائل بنیادین و تعیین کننده شناخته می‌شود که در طی قرون و اعصار حیات دینی اسلام رویکردهای مختلفی بسان تفسیر، حدیث، کلام و عرفان بدان ژرف‌نگرانه روی آورده‌اند و فراوان از آن سخن گفته‌اند. در نوشتار پیش رو کوشش بر آن بوده است که با رهیافتی معناشناسانه اصطلاحات «امام» ، «عالِم» و «حجت» که در حوزهٔ چیستی امامت تأثیری بسزا می‌نهند؛ ذیل پژوهش‌های معناشناختی فهم شوند. چنین غایتی در سه بخش رویکرد تاریخی، روایی و کلامی پیش گرفته شده است. در رویکرد تاریخی، نوع کاربرد واژگان امامت در دو دورهٔ اهل‌بیت؟عهم؟ و محدثان بررسی گردیده است و در بخش روایی جایگاه معناشناسانهٔ اصطلاحات یاد شده، در چیستی و حقیقت امامت تبیین شده است که کدام اصل و کدام فرع است و در بخش کلامی ضعف‌های تعریف متکلمان از امامت بنابر تشخیص نادرست در تعیین اصطلاح اصلی امامت، بیان گردیده است و در پایان چنین به دست آمده است که اصالت معنایی در مجموعهٔ واژگان امامت با اصطلاح حجت است. https://jep.emamat.ir/article_218911.html امامت از اصول مذهب امامیه بوده و مباحث آن از حیث اثبات کبریات و تبیین صغریات به امامت عامه و خاصه تقسیم می شوند و یکی از بحث های مهم در امامت عامه بحث از بایستگی های امام ازجمله صفت علم می باشد. این صفت از جهت ارتباط با عصمت امام و با شناخت امام حق از مدعیان دروغین، دارای جایگاه ویژه ای است. و گستره آن مورد اختلاف زیادی در بین مذاهب کلامی و حتی بین بزرگان مذهب امامیه از حیث شرطیت بعضی از مراتب آن مانند علم به لغات، در امامت، واقع شده است.در این نوشتار با روش توصیفی_ تحلیلی و استفاده از ادله عقلی، مانند لطف و اولویت و حکمت الهی و دلایل نقلی از آیات، مانند آیه تطهیر و روایات متعدد، تحت عناوین گوناگون که در بعضی از آنها علت علم به لغات، امام و حجت خدا بودن بیان شده است؛ لزوم علم به لغات برای امام از جهت امامت و حجت الهی بودن به اثبات رسیده است. https://jep.emamat.ir/article_218912.html پس از رحلت رسول خدا نخستین الگوی انتخاب خلیفه بدون تکیه بر نصّ الهی پدیدار شد. دست‌اندرکاران این نظریه با مشکلات و مخالفت‌های فراوانی روبرو بودند و برای تثبیت آن، نیازمند قدرت اقتصادی، نظامی، سیاسی و فرهنگی قریش بودند که یکی از بطون آن، بنوعامر بن لؤی است. نوشتار پیش رو با تکیه بر منابع کهن تاریخی حدیثی شیعه و اهل‌سنت و با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی به دنبال تبیین ابعاد تاثیرگذاری این بطن قریش در شکل-گیری و تثبیت جانشینی خلفای نخستین است تا اینگونه تبیین مناسبی از جنبه های اثباتی و سلبی نقش آفرینی این بطن در شکل گیری و تثبیت جانشینی خلفای نخستین و شناحت بهتر وقایع تاریخی ارائه دهد. نتایج پژوهش نشان میدهد این بطن به سبب شرایط زندگی در بیابانها از روحیه جنگاوری و توان نظامی بالایی برخوردار بودند. جمعیت زیاد، پیوندهای نسبی با قبایل تیم، عدی و بنی امیه زمینه مناسبی برای نقش‌آفرینی نظامی و سیاسی آنان فراهم آورد. وضعیت اقتصادی، علمی و فرهنگی آنان نیز به گونه‌ای نبود که در این ابعاد ایفای نقش داشته باشند. آنان عمدتاً سربازان و فرماندهان نظامی قدرتمندی بودند که به‌طور غیرمستقیم، در بعد اقتصادی به حاکمیت خلفای نخستین ایفای نقش میکردند. هر چند کشته شدن بسیاری از بنوعامر در سال 18 هجری از حضور پررنگ آنان در دوران عثمان بن عفان و معاویه کاست ولی حضور شخصیت های قدرتمند نظامی در این دوران این خلأ را پر کرد و حضور سیاسی آنان دوباره احیا شد، اما این بار در ابعاد سیاسی و نظامی، کمک فراوانی به معاویه کردند. https://jep.emamat.ir/article_218913.html در متون دینی، مناقب و فضایل بی‌شماری برای حضرت زهرا ذکر شده است که برخی از این فضایل همان صفاتی است که برای تصدّی منصب امامت لازم بوده و امام باید آن صفات را دارا باشد. سه صفتِ علم، عصمت و افضلیّت که خداوند متعال آن را به اولیا و اوصیای خود عطا می‌نماید، از شروط معتبر امامت بوده که برای حضرت زهرا اثبات می‌شود. همچنین اصطفاء الهی که مقدمه اعطای منصب و گزینش الهی است و از مهم‌ترین کمالات و مقامات به شمار می‌رود، برای ایشان ÷ به اثبات می‌رسد. زدودن ابهامات در رابطه با برخی مقامات حضرت زهراء  و دفع توهّم نقصان معنوی ایشان به جهت عدم اطلاق امام بر حضرت زهراء ، با توجه به جایگاه معنوی ایشان در نظام اعتقادی، می‌تواند ضرورت این پژوهش را به خوبی تبیین نماید. در مقالة حاضر با روشِ نقلی- وحیانی و با رویکردِ توصیفی- تحلیلی، ضمن تبیین شاخصه های امامت، به بررسی آنها در بین ویژگی‌های حضرت زهرا ÷ پرداخته می‌شود که تنها نصب الهی برای منصب امامت را در ایشان نمی‌توان یافت. https://jep.emamat.ir/article_218914.html تقریب بین مذاهب در جهان اسلام امری مقدس و ضروری است؛ به‌گونه‌ای که حضرت علی(علیه‌السلام) را به‌حق می‌توان اولین پرچم‌دار تقریب در اسلام نام نهاد. با این‌وجود امروزه جریان سلفیه و وهابیت، تحریف‌های زیادی در جهان اسلام و احکام اسلامی وارد کرده‌اند از جمله مسئله تقریب نیز دستخوش این انحراف قرار گرفته است. یکی از نمونه‌های تحریف انجام‌شده توسط این جریان، اهل‌البیت (علیه‌السلام) را محب و پیرو خلفا نشان دادند. کتاب المختصر من الموافقة بین اهل‌بیت(علیه‌السلام) و الصحابه به عنوان یکی از قدیمی‌ترین منابع مورد استناد وهابیت و سلفیه است. در این پژوهش تلاش شده کتاب المختصر من الموافقة بین اهل‌البیت (علیه‌السلام) و الصحابه به لحاظ سندی و رجالی با نگاه علمی به دور از تعصب مذهبی بر اساس منابع خود اهل سنت مورد نقد و بررسی قرار بگیرد. در این تحقیق پس از بررسی در منابع اهل سنت، اکثر روایت در این‌ باره مخدوش بوده، یا راوی دروغگو بوده یا روایت مرسله یا مرفوع بود. هم‌چنین گاهی از شیعیان روایات را نقل کرده‌اند که آن‌ها نیز از جانب برخی علمای رجال سنی، تضعیف شده اند. علاوه بر این اکثر این روایات در صحیح بخاری و مسلم نیامده است. https://jep.emamat.ir/article_218915.html بیان مساله: یکی از احادیثی که ابن‎حجر عسقلانی در کتاب «فتح‎الباری» از صحیح بخاری نقل می‌کند، حدیث «سدّوا الابواب الا باب ابی‌بکر»است. ابن‌حجر این حدیث را از چند طریق روایت می‎‎کند وی میگوید: این واقعه تاربخی در اواخر عمر پیامبر اتفاق افتاده است. این مقاله به بازخوانی و نقد این حدیث «در فتح الباری» می‌پردازد. روش گردآوری این مقاله اسنادی بوده و با روش تحلیلی و نقد مطالب نگاشته شده است.یافته‌ها: ابن‎حجر با روایت «سدّوا الابواب الا باب ابی‌بکر» در صدد این است تا به فضیلت‎های ابی‌بکراضافه ‌و شایستگی او را برای خلافت بیان کند؛ اما از آن‎جاییکه این روایت معارض با حدیث «سدّوا الابواب الا باب علی» است، راهکارهایی را برای جمع هردو روایت پیشنهاد می‎کند که قابل نقد و بررسی است. از یک سو می‌گوید: دو روایت باید با هم جمع گردد به این شکل که روایت باب علی بعد از هجرت اتفاق افتاده و روایت باب ابی‌بکر در اواخر عمر پیامبر واقع شده است. نگارنده به پاسخ و نقد این مورد و موارد دیگر از دیدگاه‌های ابن‎حجر با مباحث حدیثی و مسلمات تاریخی می‌پردازد. هدف: نگارنده در صدد نقد و بررسی حدیث «سدّوا الابواب الا باب ابی‌بکر» که در کتاب صحیح بخاری و شرح ابن‎حجر در کتاب فتح ‎الباری است. https://jep.emamat.ir/article_218916.html از قواعد خاص دین اسلام، باورمندی به حجت الهی است که بر بنیاد آن حضور پیامبران و امامان الهی در حیات این‌جهانی انسان ضرورت می‌یابد. نوشتار حاضر کوشیده است تا دامنه معنایی حجج الهی را فراتر از انبیاء و امامان الهی بجوید؛ چرا که صرف وجود فرستادگان الهی و جانشینانشان تامین‌کننده وسعت قاعده وَ لِکُلِ‏ قَوْمٍ‏ هاد( رعد / 7 ) نیست پس می‌باید افرادی غیر از نامبردگان در حیطه معنایی حجت الهی بگنجند و خلائی که از آن با عنوان دوران فترت یاد میشود، پر کنند جز این باشد قاعده وَ لِکُلِ‏ قَوْمٍ‏ هاد( رعد / 7 ) هرگز به بار نخواهد نشست. در این میان حضرت ابوطالب برخوردار از ویژیگیهایی است که با حقیقت حجت الهی کاملاً مطابقت دارد ادله‌ای که در دو دسته جلی و خفی یا مطابقی و التزامی جای می‌گیرند؛ افزون بر این، غایت وجودی این نوع از حجتهای الهی را محقق می‌کند آنچه در پایان از پژوهش حاضر به دست آمده است: اثبات حجت الهی بودن حضرت ابوطالب است تا دو مسئولیت خطیر تاریخی را به انجام رساند که عبارت است از حفظ حجت‌ها و بینات الهی پیش از ظهور پیامبر و دوم زمینه سازی های لازم برای ظهور پیامبر است. https://jep.emamat.ir/article_218917.html دانشمندان اهل سنت داعیه دار این نظرند که رسول خدا(صلی الله علیه واله) زمانی که در مسئله ای قصد مشورت با اصحاب خویش را داشت از ابوبکر وعمر به طور ویژه و خاص نظر خواهی می کرد و آنان نظر خویش را بیان می نمودند از همین روی علمای عامه، همین موضوع را دلیل بر افضیلت و تقدم آن دو بر دیگر صحابه دانسته اند و آن دو را از دیگران برای خلافت شایسته تر می دانند.نوشتار حاضر، با هدف تبیین بی پایه بودن دلائل و مویدات اهل سنت برچنین ادعای انحصاری با تکیه بر گزارش های مستند روایی و تاریخی انجام گرفته است ودر پی پاسخ بر این پرسش است که آیا ابوبکر وعمراز چنین جایگاهی نزد پیامبر(صلی الله علیه واله) برخورداربودند در واقع این تحقیق با روش تاریخی – تحلیلی و با استفاده از اسنادی ثابت می کند که اولا: این باوراهل سنت که پیامبر(صلی الله علیه واله) فقط با شیخین به مشورت می نشست ازهیچ گونه اصالتی برخوردار نبوده چرا که حضرت فراوان اهل شور ومشورت بود و در طرح واره مشورتی ایشان، افراد مختلف با طیف های گوناگون اظهار نظر می نمودند و این موضوع اختصاص به شخص خاص ویا طیف ویژه ای نداشت ثانیا: رسول خدا(صلی الله علیه واله) نیاز به مشورت با دیگران نداشت و از این رهگذر چیزی عاید آن حضرت نمی گشت واین نیزاز باب رحمت الهی برای اُمت بود نه از باب احتیاج به آراء مردم. https://jep.emamat.ir/article_218918.html چکیدهعملکرد پیچیده یهود و تلاش او برای استتار خود موجب عدم شناسایی ا ش ورای مخالفتها با انبیاء الهی در طول تاریخ بوده و باعث شده پیروان راه هدایت شناخت کافی در مورد نقش این دشمن متخاصم نداشته باشند و این مهم چالشی است که پیوسته وجود داشته، بر این اساس لازم دیدیم که با برطرف کردن نقاب از چهرۀ وی در دو برهۀ مهم از زمان یعنی دوران عیسی بن مریم و امیر مؤمنان علی علیهما السلام به آشکار سازی رخسار واقعی او بپردازیم. این دشمن سرسخت از موانع مهم در مقابل راه روشن انبیاء و اولیاء الهی است که همواره سدّ راه حق بود ه لذا شناخت وی و پی بردن به اهد اف وروش‌ها ی او برای برنامه ریزی، تعیین وتدوین سیاست مقابلة صحیح وتأثیر گذارو واکنش های بجا وبه هنگام ضرورتی است انکار ناپذیر. در نوشتار حاضر نویسنده در پی آن است که با روش توصیفی-تحلیلی و با مطالعه تطبیقی به شناخت دشمن در دورۀ زندگانی حضرت عیسی بن مریم علی نبینا وآله وعلیه السلام وامام علی علیه السلام بپردازد. از اهم نتایج حاصلۀ این تحقیق آن است که راز تشبیه امام الموحدین امیر المؤمنین علی علیه السلام به حضرت عیسی علیه السلام را در بیانات پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله روشن شده و با واکاوی شیوه های تحرکات دشمن در مقابل آنان به این مهم اهتمام نموده و نقاب از چهرۀ شدیدترین دشمنان یعنی یهود بر افکنده نقش آنان در به انحراف کشاندن جامعه از مسیر حق آشکار می شود. https://jep.emamat.ir/article_218919.html واژه ی متوسمین از واژگان قرانی است که علی رغم استفاده یک باره آن در قرآن کریم در حیطه های مختلف معارف بسامد پیدا کرده و مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است.‌ براین پایه پژوهش پیش رو با روش توصیفی‌ و تحلیلی نخست معنای لغوی و موضوع له و نیز شناخت مؤلفه های معنایی این واژه در استعمالات قرآنی و در نظام معنایی آن بر اساس آموزه های نوین معناشناختی مورد ارزیابی قرار گرفته است و در مرحله ی بعد شناخت مصادیق عینیت یافته ی مؤلفه های مذکور باتوجه به روایاتی که در تفسیر این واژه صادر شده است محطّ نظر و بررسی قرار گرفته است. مجموع روایات یاد شده را می توان به دو دسته تقسیم نمود که در دسته ی اول به روشن بینی خاص برای مومنین اشاره دارد. این معنا به همراه واژه ی فراست مورد تأکید قرار گرفته است. اما بخش گسترده تر و مهم تری از روایات است که تأکید دارد، توسم یکی از حیطه های خاص از دانش معصومین است که مربوط به مقام ولایت آنهاست. که از نسلی به نسلی در میان چهارده معصوم انتقال یافته است. براین پایه بر اساس شواهد و قرائنی که در متن روایات در تفسیر مصداق آیه: « إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمین‏» بیان شد است می توان نتیجه گرفت که روایات دسته دوم ناظر به روایات دسته اول و مخصص عمومیت آن ها است و معصومین علیهم السلام تنها مصادیق «مُتَوَسِّمین»خواهند بود. https://jep.emamat.ir/article_218920.html خداوند متعال در آیه 180 سوره مبارکه اعراف خود را دارای اسماء حسنی معرفی نموده و بندگان را ناگزیر از خواندن و عبادت از طریق آنها نموده است. روایاتی نیز به این نکته اشاره دارند که اهل بیت علیهم السلام خود را اسماء حسنای الهی معرفی نموده اند. در این نوشتار درصدد تبیین مفهوم روایات به روش توصیفی از طریق مطالعات کتابخانه ای بوده ایم و مشخص شد که چه رابطه ای بین اسماء الهی و امامان علیهم السلام وجود دارد. در ابتداء دیدگاه مفسران پیرامون آیه شریفه ذکر شد که عمدتاً درصدد بیان معنای ظاهری آیه بوده اند. در ادامه نظرات شارحان احادیث بیان شد و پس از نقد و بررسی نظرات فوق بدین نتیجه رسیدیم که از آن جایی که به تعبیر آیات و روایات، اسماء الهی طریق عبادت خدای متعال می باشند و همچنین معرفت او از طریق اسماء صورت می گیرد، می توان گفت حقیقت اسم در لسان کتاب و سنت. اهل بیت علیهم السلام می باشند که عبادت خدای متعال تنها از طریق معرفت ایشان میّسر است. https://jep.emamat.ir/article_218921.html افضلیت و برتری امیرالمؤمنین امام علی (علیه السلام)بر سایر صحابه پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) حقیقتی است که با بررسی آیات و انبوه روایاتی که در منابع فریقین آمده است، قابل اثبات بوده و بر افراد منصف پوشیده نیست. اگر هیچ دلیل دیگری بر امامت آن حضرت نبود، همین افضلیت، جهت اثبات احقّیت آن حضرت در امامت و بطلان خلافت دیگران کافی بود. با این حال، برخی روایات پر تکرار در منابع اهل سنت، حاکی است که آن حضرت، شیخین را از خود برتر و افضل دانسته است. این نوشتار، بدنبال کشف صحت و سقم این دسته از روایات بوده و اینکه قبول چنین روایاتی ممکن است یا نه؟ این مقاله با بررسی منصفانه و روش توصیفی – تحلیلی نشان می دهد که به دلایل گوناگون از جمله تعارض با سنت نبوی و علوی، ضعف راویان و...، این روایات فاقد اصالت بوده و هرگز قابل استناد نمی باشند. https://jep.emamat.ir/article_218922.html بر أساس باور شیعیان، رسول خدا (ص) در غدیر خم أمیرمؤمنان (ع) را به جانشنی بلا فصل خود برگزیده است؛ اما دیگر مذاهب إسلامی مدعیند که در غدیر تنها از لزوم دوست داشتن آن حضرت سخن گفته شده. آن‌ها برای اثبات این برداشت از غدیر، شبهات و سؤالاتی را به صورت گسترده مطرح کرده‌اند. از جمله این که «حضور انصار در سقیفه دلیل بر این است که آنان از حدیث غدیر، امامت برداشت نکرده‌اند، بنابراین در سقیفه بنی ساعده حاضر شده و حکومت را به ابوبکر واگذار کردند. شیعیان در قبال انصار رفتار دو گانه دارند، آن‌ها به دلیل انصار را به دلیل تشکیل سقیفه مرتد می‌دانند؛ اما به خاطر شرکت در جنگ جمل و صفین ستایش می‌کنند». این نوشتار با هدف پاسخگویی به این شبهه، به این سؤال پاسخ خواهد داد که آیا انصار از غدیر ولایت و جانشینی فهمیده بود یا دوستی و محبت؟ همچنین به انگیزه‌های حضور انصار در سقیفه و نیز شرکت آنان در جنگ جمل و صفین خواهد پرداخت. در نگارش این مقاله که با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای اهل سنت انجام پذیرفته، به این نتیجه رسیده‌ایم که : 1. حضور گسترده انصار در جنگ جمل و صفین، لوازم و عواقب زیادی برای باورهای مخالفان شیعه دارد؛ انصار برای در امان ماندن از ظلم‌های قریش پیش دستی کردند و در سقیفه جمع شدند3. انصار همان برداشت شیعه از حدیث غدیر را داشته‌اند؛ 4. امیرمؤمنان (علیه السلام) میزان حق و باطل است و شیعیان صحابه را با همین میزان می‌سنجند.