امامت پژوهی

امامت پژوهی

تحلیلی بر خطبهٔ امیرالمؤمنین؟ع؟ در مسجد کوفه و گزاره‌های متعارض در ضرورت وجود حجت الهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد شهبازیان 1
سید محمد حسین حسینی(بحر) 2
1 استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ، پژوهشکده مهدویت وآینده پژوهی ، قم ، ایران
2 دانش آموخته حوزه علمیه مشهد
10.22034/jep.2026.541335.1679
چکیده
خطبهٔ امیرالمؤمنین؟ع؟ در مسجد کوفه ازجمله دلایل نقلی بر اثبات آموزهٔ «لزوم وجود حجت الهی در هر دوره» است. ویژگی این خطبه آن است که در منابع فریقین روایت شده و محتوای آن مورد پذیرش تمامی مذاهب اسلامی قرار گرفته است. محتوای خطبه دلالتی آشکار بر ضرورت وجود حجت الهی در هر عصر را داشته و عقیدهٔ امامیه را به اثبات می‌رساند. درمقابل این قاعدهٔ قطعی، دلایلی معارض در قرآن و متون حدیثی امامیه توسط مخالفان اختیار شده که ظاهر آن اثبات کنندهٔ عدم وجود حجتی الهی در برخی از زمان‌هاست و علت آن را عذاب الهی بر بندگان دانسته است. این پژوهش درصدد است ضمن تبیین مستندات قرآنی و روایی خطبهٔ امیرالمومنین؟ع؟، به بررسی و پاسخ‌گویی نسبت به تعارضات ظاهری در برخی روایات یا برداشت‌های تاریخی بپردازد که ممکن است این آموزه را با چالش مواجه سازد. ضرورت این تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که آموزهٔ مزبور، ستون اعتقادی در باب امامت و تفسیر فلسفهٔ تاریخی حضور امام معصوم در منظومهٔ جهان است و برخی جریانات فکری در گذشته و حال با استناد به روایاتی مانند روایت «غضب» یا «فترت»، درصدد تضعیف یا تأویل آن برآمده‌اند. تحقیق حاضر به روش تحلیلی_توصیفی انجام شده است؛ بدین ‌صورت که متون کلیدی روایی، با دقت در بافت واژگانی و محتوایی آنها تحلیل و با آیات قرآنی و شواهد تاریخی تطبیق داده شده‌اند. همچنین، آرای متکلمان متقدم و متأخر شیعه و نیز دیدگاه‌های مفسران امامیه در فهم این روایات، بررسی و تطبیق شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که ظاهر برخی روایات مرتبط با دوره‌های فترت یا خالی ‌بودن زمین از حجت، در تعارض واقعی با اصل استمرار حجت نیست، بلکه با تحلیل دقیق، روشن می‌شود که مقصود آنها فقدان «حجت ظاهر» یا «صاحب شریعت» است، نه فقدان مطلق حجت الهی.
کلیدواژه‌ها
خطبه
وجود حجت الهی
مسجد کوفه
فترت
غیبت
موضوعات