امامت پژوهی

امامت پژوهی

تحلیل یادکردِ خاص امام هادی؟ع؟ از حدیث منزلت در زیارت غدیریه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
محمد علی موحدی
عضو هیئت علمی گروه شیعه شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ایران
10.22034/jep.2026.553305.1689
چکیده
آن‌گونه که در پژوهش‌های پیشین به ‌شایستگی ثابت شده است، حدیث منزلت بر تحقق جمیع منازل هارونی برای امیرالمؤمنین؟ع؟ دلالت دارد. پاره‌ای از متکلمان عامه، به‌ منظور انصراف از دلالت مذکور، کوشیده‌اند تا صدور این حدیث را منحصر به جنگ تبوک انگارند و دلالت آن را به یک استخلاف خفیف در زمان حیات پیامبر‌اکرم؟ص؟ فروکاهند. مطالعهٔ مصادر عامه نشان می‌دهد تا پیش از سال 233ق(زمان صدور زیارت غدیریه)، خبر منزلت یا بدون قید زمان و مکان گزارش شده یا منحصراً از جریان تبوک به عنوان ظرف صدور یاد شده است. همچنین مستندات مربوط به نیمهٔ نخست سدهٔ دوم بر این نکته تصریح دارد که برجسته‌ترین چهره‌های علمی عامه در آن روزگار، راویان حدیث را از نقل خبر منزلت برحذر می‌داشتند. افزون بر این، در ابتدای سدهٔ سوم هجری، محتوای خبر منزلت، به نفع خلیفهٔ اول و دوم جعل شد. در چنین فضایی امام هادی؟ع؟ در زیارت غدیریه، ضمن پرداخت به سایر فضائل امیرالمؤمنین؟ع؟، از حدیث منزلت سخن به میان آوردند، آن هم در موضع صدوری که اولاً به جریانی غیر از تبوک و در شرایطی کاملاً متفاوت با آن مربوط است، ثانیاً بر منزلت‌هایی متعدد، افزون برخلافت دلالت دارد و ثالثاً شرایط صدور آن به نحوی است که امکان تحقق مراتب هارونی در خلفا را نفی می‌کند. مهمترین دستاورد پژوهش پیش رو، صرف‌نظر از برشماری مواضع صدور حدیث منزلت و ارائهٔ تصویری دقیق‌تر از بافت فکری و مواجههٔ عالمان عامه در نیمه نخست سدهٔ سوم با حدیث منزلت، واکاوی لایه‌های پنهان یادکردِ امام هادی؟ع؟ از این حدیث در زیارت غدیریه است.
کلیدواژه‌ها
امام هادی؟ع؟
حدیث منزلت
تبوک
زیارت غدیریه
موضوعات