امامت پژوهی

امامت پژوهی

نقش‌ «بنوعامر بن لؤی» در شکل‌گیری و تثبیت جانشینیِ خلفای نخستین با تکیه بر متون کهن فریقین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش پژوه سطح 4 شیعه شناسی عضو گروه پژوهشی تاریخ مقارن مرکز تخصصی ائمه اطهار علیهم السلام
10.22034/jep.2023.213712
چکیده
پس از رحلت رسول خدا (ص) نخستین الگوی انتخاب خلیفه بدون تکیه بر نصّ الهی پدیدار شد. دست­اندرکاران این نظریه با مشکلات و مخالفت­های فراوانی روبه‌رو بودند و برای تثبیت آن، نیازمند قدرت اقتصادی، نظامی، سیاسی و فرهنگیِ قریش بودند که یکی از بطون آن، «بنوعامر بن لؤی» است. نوشتار پیش رو، با تکیه بر منابع کهنِ تاریخی و حدیثیِ شیعه و اهل­سنت و با بهره­گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی، به دنبال تبیین ابعاد تأثیرگذاری این بطن قریش در شکل­گیری و تثبیت جانشینی خلفای نخستین است. نتایج پژوهش نشان می­دهد این بطن به سبب شرایط زندگی در بیابان­ها، از روحیۀ جنگاوری و توان نظامیِ بالایی برخوردار بودند. جمعیت زیاد، پیوندهای نَسَبی با قبایل تیم، عدی و بنی‌امیه، زمینۀ مناسبی برای نقش‌آفرینی نظامی و سیاسیِ آنان فراهم آورد. وضعیت اقتصادی، علمی و فرهنگی آنان نیز به گونه­ای نبود که در این ابعاد ایفای نقش داشته باشند. آنان عمدتاً سربازان و فرماندهان نظامیِ قدرتمندی بودند که به ­طور غیرمستقیم، در بعد اقتصادی به حاکمیت خلفای نخستین ایفای نقش می­کردند. هرچند کشته شدن بسیاری از بنوعامر در سال هجدهم هجری از حضور پررنگ آنان در دوران عثمان بن عفان و معاویه کاست، اما حضور شخصیت‌های قدرتمند نظامی در این دوران، این خلأ را پر کرد و حضور سیاسیِ آنان دوباره احیا شد؛ اما این بار آنان در مقابل جریان حاکم قرار گرفتند و در ابعاد سیاسی و نظامی، کمک فراوانی به معاویه کردند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات